Natuuractiviteiten 2013

                        

 

 

             ONZE  NATUUR ACTIVITEITEN VAN 2013.

 

Zoals U weet was het voorjaar (2013)  koud en duurde het erg lang tot wel in juni.  Zelf was ik niet erg hoopvol gestemd over het  broedseizoen. Ik had beter moeten weten…..U weet natuurlijk dat de natuur duizend keer veerkrachtiger is dan wij mensen vaak voor ogen hebben, gelukkig maar.

Deze aflevering is een vervolg op die van juni.

Het werd toch nog een mooi jaar met een prachtige zomer, vooral de planten hebben uitbundiger gebloeid als ooit ter voren. De planten die  meestal in april/mei bloeien bloeide nu uitbundig in juni, wel bijzonder om te zien.

De vogels in Reeuwijk hebben door deze prachtige zomer het ook erg goed gedaan, buiten verwachting zelfs, er zijn genoeg berichten van elders in het land dat er flink wat minder broedsels waren, met name bij de uilen.

 

 

Zwarte sternen.

 

 Klik 1x op de foto voor een nog mooier beeld.

Jonge zwarte stern in een soppige slootje.

Dit jaar was voor ons een mooi jaar, na jarenlang  zwarte sternen vlotjes uitgelegd te hebben op een locatie hebben we  uiteindelijk 4 paar zwarte sternen besloten om daar te gaan broeden. En met succes, alle eieren zijn uitgekomen. Het blijft moeilijk om te constateren hoeveel jongen er uiteindelijk vliegvlug geworden zijn. Schatting 6 jongen.

 

In de aanval.

 

Dit jaar hadden we ook een nieuwe locatie  in gebruik genomen en het was gelijk prijs, ook 4 broedgevallen…..Over het algemeen komen bijna altijd alle eieren uit, zo ook bij deze locatie, ook hier een schatting van ongeveer 4 of 5 jongen die vliegvlug geworden zijn.

In de buurt van bovenstaande locatie waren er ongeveer 40 vlotten uitgelegd (door een collega) daar zijn 26 nesten genoteerd, een prachtig resultaat.

Op nog 2 ander locaties zijn 6 + 4  broedgevallen dus dit jaar hadden 44 nesten, een mooi resultaat, te weten dat er maar 1200 broedgevallen zijn in heel Nederland. Op naar de 54 nesten die we 10 jaar geleden hadden, we doen er alles aan om de kolonies uit te breiden.

 

Op jacht naar voedsel.

 

 

 

Boerenzwaluwen, huiszwaluwen en oeverzwaluwen.

 

Ook dit jaar hebben wij, Hans Hertogh en ik, ons weer bezig gehouden met het tellen van de boerenzwaluwnesten en ook huiszwaluwnesten. Zoals U weet uit de juni aflevering was onze eerste telling een ramp. Maar de tweede telling ging het weer als van ouds (we doen dit voor het derde jaar). We doen dit in samenwerking met Agrarische weidevogel vereniging weide en waterpracht en vogelbescherming Nederland en alle gegevens gaan naar Sovon.

Jongen voeren.

 

Ook de zwaluwen waren erg laat aan de slag gegaan, er werden zelfs eind juli  nog nesten gebouwd, ook zijn ze lang door gegaan met eieren leggen. 14 dagen geleden heb ik nog nesten met eieren gezien die zijn inmiddels uitgekomen.

Bij 1 adres hadden we 53 boerenzwaluwnesten (met dank aan deze boer) we hebben even uitgerekend hoeveel jongen daar groot geworden zijn, rond de 500 jongen. Het is ook een prachtig gezicht als je bij deze boerderij soms wel 250 jongen boerenzwaluwen op de elektrische draden ziet zitten.

 

Drijfnat nest in eind juni 2013.

 

Ook hebben wij dit jaar weer het ea ontdekt, dankzij de kou. We hebben geconstateerd dat de boerenzwaluwen wel gaan broeden afgelopen koude voorjaar in kleine warme stallen maar niet in open grote stallen, zo ook bij kleine paarden stallen. In de warme stallen zit blijkbaar genoeg voedsel op dat moment.

Boerenzwaluw op een draadje.

 

Uiteindelijk hebben we 300 boerenzwaluwnesten geteld en 123 huiszwaluwen. De boerenzwaluwen zijn met 8 nesten afgenomen. Bij de huiszwaluwen is er 1 adres bijgekomen met 35 nesten……… dat tikt natuurlijk erg aan, dus in totaal 47 nesten meer. Al met al een mooi resultaat .Volgens Sovon zijn de resultaten in het gebied Reeuwijk en Alphense rietveld goed te noemen.

Het totaal aan jongen boerenzwaluwen die dit jaar geboren zijn in Reeuwijk eo (wel een schatting) is ongeveer 2670. Best wel goed te noemen.

 

Oeverzwaluwen.

Helaas is er in onze oeverzwaluwhuis nog geen bezoek geweest van zwaluwen, maar zoals u weet  voor alle voor projecten rekenen we 5 jaar. Vaak is dit  een prima uitgangs-punt.

 

Binnenzijde oeverzwaluwhuis.

 

 

Weidevogels.

Ook de weidevogels zijn natuurlijk laat gaan broeden, bij ‘onze boer’ hebben we ook minder nesten gevonden. Maar als je kijk naar de omstandigheden viel het nog mee. Verleden jaar 43 nesten dit jaar 35 stuks. Opmerkelijk was wel dat meer grutto nesten dan kievitsnesten waren gevonden. De kieviten hebben het in heel Nederland aardig af laten weten.

Collega weidevogelaar.

 

Een welkome verrassing voor de vogels was dat er een initiatief was van agr verg  Weide en Waterpracht om tijdens de kou in het voorjaar een stuk land onder water te zetten midden in Reeuwijkdorp. Gevolg, dat er in totaal wel rond de 500 vogels van div soorten daar hun voedsel probeerde te bemachtigen.

Jonge grutto.

Het gevolg daarvan was weer opmerkelijk , veel grutto’s vertrokken na de kou niet, maar bleven in Reeuwijk dorp en omgeving hangen. Op veel plekken waar al jaren geen grutto te zien was  gingen ze nu over tot broeden. Hopelijk komen ze volgend jaar weer terug.

 

 

Kievitsbloemen.

Ook dit jaar hebben we weer de  oude (een eeuw) kievitsbloemen geteld. Ruim 500 stuks, elk jaar groeit deze populatie flink door. Het is de grootste populatie van van Zuid-Holland. Er zijn helaas maar weinig plekken in Nederland te vinden waar nog kievitsbloemen te vinden zijn. Agrarische verg Weide en Waterpracht uit Reeuwijk geeft elk jaar subsidie om deze kade te maaien. Deze bloemen staan waarschijnlijk al meer dan een eeuw op deze kade.

 

 

 

Kerk en steenuilen.

 

Deze keer is er een Gastschrijver , Guido van Paassen mijn uilencollega. Hij beschrijft  de afgelopen jaren en ook dit jaar 2013 over onze activiteiten.


Inleiding


Nu het broedseizoen 2013 van de steenuil en de kerkuil er op zit, is het tijd om de balans op te maken.

 

Het is een recordjaar geworden!

 

De uilenwerkgroep Reeuwijk en omgeving heeft er een bijzonder broedseizoen op zitten.  Dat beschrijven we aan de hand van een korte terugblik. Te beginnen bij de voorgaande seizoenen.

2008-2012 Historische revival van de steenuil
Nadat we (Guido van Paassen en ikzelf), na 3 jaar nestkasten plaatsen, in 2011 de eerste 3 paar steenuil (12 uilskuikens) en een eerste broedpaar kerkuil (7+2=9 uilskuikens) mochten noteren in ons werkgebied, was 2012 een jaar geweest met 5 bezette nestkasten (16 steen uilskuikens). Twee broedpaar steenuil erbij.

 

De kerkuil liet het in 2012 afweten en kwam, voor zover bij ons bekend, nergens tussen Alphen en Gouda tot broeden. Gezien het opportunistische karakter van de kerkuil (als er veel muizen zijn in het gebied komen ze te broeden, anders slaan ze een jaartje over) was dat echter geen reden tot zorg.

 

De bezette plekken zijn met name gesitueerd op de kleiachtige gronden tussen de Oude Rijn en de lager gelegen (veen-)polders van Reeuwijk Tempel. Opvallend is dat in de polders Middelburg, Nieuwdorp, Bloemendaal en Oud Reeuwijk ondanks een flink aantal nestkasten, nergens steenuilen lijken te broeden. Na 2009 (broedgeval Middelburgseweg) zijn in die polders namelijk nergens meer steenuilen waargenomen. Het veenweidelandschap aldaar kent amper nog hoogstamfruitbomen en oude knotwilgen. Dat maakt die gebieden, waar wij in 2008 onze beschermactiviteiten startten, tot een steenuilenarme gebied. Mogelijk heeft de hoge grondwaterstand en de hoge mate van verzadiging van de bodem in de wintermaanden een doorslaggevende invloed op de beschikbaarheid van prooidieren (muizen). Als prooi niet jaarrond voorhanden is, zal de steenuil, die niet houdt van verhuizen, definitief op de wieken gaan.

Winter 2012-2013

Na een lange winter 2012-2013, met tot begin april 2013 nacht-temperaturen dik onder nul, was duidelijk dat het een bijzonder broedseizoen zou worden. Begin april werden in één week tijd op twee adressen verhongerde steenuilen gemeld.  De droge kou begon zijn tol te eisen. Slechts op één plek waren twee kerkuilen aanwezig. Dit temperde de verwachtingen voor het broedseizoen 2013.

Een prachtig nest jonge steenuilen.

 

Voorjaar 2013: Hoopgevende berichten: roepende steenuilen
Desalniettemin werden rond de eerste warmere periode (rond 20 april), tijdens enkele observatiesondes, op ten minste 3 bekende locaties roepende steenuilen gehoord. Het betrof steenuilmannetjes die, nadat door ons de territoriumroep van de steenuil was gesimuleerd met een bandrecorder, roepend te kennen gaven dat de plek al bezet was (http://www.steenuil.nl/onderzoek/inventariseren). Een goed teken! Op die locaties had immers tenminste één van de uilen de winter doorstaan.

Controles
Tijdens de controles van alle 122 nestkasten in de derde week mei 2013 werden we ronduit verrast. Al bekende plekken waren opnieuw bezet. Maar liefst 3 nieuwe bezette territoria van de steenuil waardoor het totaal aan bezette nestkasten steenuil op 8 uitkomt. Opvallend hierbij is dat alle nieuwe territoria zich in de Rijnzone tussen de Steekterweg en de Hoogendoornlaan bevinden. Een bevestiging dat de steenuil zich daar blijkbaar goed thuis voelt.

 

Guido in de boom bij een nestkast.

 

Opvallend is ook dat op één van de locaties al op 19 april was gestart met het bebroeden van de eieren. De eieren kwamen daar op 15 mei uit. An sich géén unicum. Ware het niet dat er dit koude voorjaar bijna nergens in Nederland eerder uilskuikens waren dan bij deze boer. Het kan niet anders dan dat de voedselsituatie in dit territorium uitstekend te noemen is.

Een andere  constatering was de terugmelding van een steenuilenjong uit een nest uit 2011 dat 3 km verderop in Zwammerdam nu zelf tot broeden was gekomen. Tot op heden was dit de enige terugmelding van één van de 16 steen uilskuiken die we eerder zelf  ringden in 2011. De andere nieuwkomers kwamen van elders. Het vermoeden bestaat dat de meeste immigrerende steenuilen een herkomst in de Provincie Utrecht hebben en via de Rijn en de Hollandse IJssel aan komen vliegen.

In juli werd nog een broedsel van de kerkuil ontdekt. Maar liefst 6 eieren werden bebroed aangetroffen. Eind augustus zouden we terugkeren om de jongen uit dit broedsel succesvol te ringen.

Naast de 9 door uilen bezette nestkasten werden dit jaar ook 20 spreeuwen- en koolmezennesten aangetroffen.

Uilen ringen
In totaal werden begin juni op 6 locaties steenuilen geringd.

Tijdens het ringen werd een aantal prooien van de steenuil teruggevonden. Op één adres bestond het dieet met name uit veenmollen, maar werd ook een woelrat aangetroffen.


 

 Woelrat met gestrekte pootjes.


Veenmol in de zon.

Op een andere plek werden een forse jonge spreeuw en een onthoofde muis aangetroffen.

Er leek overal sprake van voldoende voedsel.  Maar liefst 19 jonge steenuilen vlogen uiteindelijk  begin juli uit. Tijdens de schoonmaakronde medio juli bleek dat er geen geringde jongen in de nestkasten waren gestorven. Met de daaropvolgende warme droge maanden hadden de uilen een prima zomer.

 

Kerkuilen.

Eind augustus werden de 6 jonge kerkuilen geringd op een bekende locatie aan de Hoogendoornlaan. Opvallend hierbij was dat zelfs het kleinste jong, dat zo’n 2 weken jonger (en veel kleiner) was dan het oudste jong, een veel hoger gewicht had dan van een kerk uilskuikens van die leeftijd verwacht mocht worden. Overduidelijk was dat de voedselsituatie bij de veehouder uitermate goed was in augustus. Hopelijk heeft de nattigheid van september het de oudervogels niet al te moeilijk gemaakt om voor de nog jonge vlieg vlugge kerkuilen de nodige prooi aan te slepen.

 

Guido met een  kerkuil uilskuiken.

Tijdens het ringen worden de jonge vogels gemeten en gewogen. Op dat moment stellen we vast wat de leeftijd van de kuikens is en kan door wat rekenwerk, de startdatum van de ei leg worden berekend.

Rattengif… helaas niet alleen dodelijk voor ratten
Helaas zijn ook twee van de steenuil broedgevallen mislukt. In één geval lijkt het gebruik van rattengif de oorzaak van het overlijden van beide oudervogels. In overleg met de bewoner is geadviseerd over te gaan tot een alternatieve manier van ongediertebestrijding (minder graan morsen, kippen ochtends voeren, raampje open laten zodat de uilen de rattenpopulatie kunnen  beheersen). Voor de lezers onder u dit ook aan rattenbestrijding doen… wij helpen u graag uit te vinden hoe schadelijk de werkzame stof van het door u gebruikte middel is. Misschien zijn er natuurvriendelijker alternatieven die tóch effectief zijn.,

 

Onvolgroeide vleugel.


Doorkijk: seizoen 2014
In de zomer en het najaar van 2013 zijn opnieuw zo’n 10 nestkasten bijgeplaatst. Ditmaal uitsluitend rondom de Hoogendoornlaan en de Rijn in Alphen aan den Rijn/Zwammerdam/Bodegraven.  Hopelijk kunnen we hiermee volgend jaar ongeveer 10 paar steenuil aan een goede woning helpen.

Het aantal kerkuilenkasten dat we plaatsen blijft beperkt tot die locaties waar door rondzwervende kerkuilen wel eens een bezoek aan wordt gebracht.  Als u iets hoort over kerkuilen… schroom niet en stuur mij een mailtje.

Samenwerking met andere werkgroepen
In samenwerking met Frank van den Bosch van de uilenwerkgroep van Nieuwerbrug/Waarder/Driebruggen is in de zomer van 2013, in overleg met Kees van Veldhuizen uit Nieuwerbrug van Agrarische natuurvereniging de Parmey gestart met het bijplaatsen van extra nestkasten langs de Rijn tussen Bodegraven en Nieuwerbrug. In dat gebied zijn nog betrekkelijk veel geschikte biotopen voorhanden (hoogstamboomgaardjes/rijen met knotwilgen met daaronder grazend vee) maar ontbreekt vaak geschikte nestgelegenheid doordat het erf in de afgelopen decennia minder oude schuren en geschikte boomholtes bevat. De de kans dat er zich nieuwe steenuilenparen zullen vestigen na plaatsing van een broedkast, is hierdoor erg groot. Inmiddels zijn daar zo’n 10 nestkasten geplaatst en zelfs al 3 tot dan toe onbekende steenuil territoria vastgesteld.

 

Hoopvolle ontwikkelingen!

Kerkuil.

Op dit moment ben ik al weer bezig met een nieuw project, als ik hiervoor subsidie  krijg, dan vertel ik komende tijd er uiteraard meer over. Ik hou U op de hoogte.

 

 

Groet Cees

 

 

One Comment

  1. Martine Haak
    Posted 22 september 2013 at 09:26 | Permalink

    Zondagochtend bij het ontbijt genoten van je verhaal en de prachtige foto’s. Dit stuur ik weer door aan mijn uilenactivist/goede vriend in Drenthe.
    Hartelijke groeten, Martine

Plaats een reactie

Uw email wordt nooit voor reclame of commerciele doeleinden gebruikt. Verplichte velden zijn gemarkeerd met een *